“ภาวะไข้สูงรุนแรงจากการดมยาสลบ”
ภาวะไข้สูงรุนแรงจากการดมยาสลบ (Malignant Hyperthermia) คืออะไร?
เป็นภาวะฉุกเฉินที่เกิดเมื่อร่างกายได้รับยาดมสลบชนิดไอระเหยหรือยาคลายกล้ามเนื้อบางชนิด แล้วเกิดการตอบสนองอย่างผิดปกติ โดยไม่ใช่การแพ้ยาสลบ ทำให้กล้ามเนื้อทำงานและใช้พลังงานเพิ่มขึ้นอย่างมาก ส่งผลให้ร่างกายสร้างความร้อนเพิ่มขึ้นมากอย่างรวดเร็ว จนอาจทำให้หัวใจ ไต และอวัยวะสำคัญอื่นๆ ทำงานผิดปกติ หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงที อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
พบได้บ่อยแค่ไหน?
พบได้น้อยมาก จากรายงานในประเทศไทย ผู้ที่ได้รับการดมยาสลบประมาณ 150,000–200,000 คน จึงจะพบผู้ป่วยภาวะนี้1 คน ส่วนในต่างประเทศมีรายงานพบได้บ่อยกว่าประเทศไทย
ใครบ้างที่อยู่ใน “กลุ่มเสี่ยง”ต่อการเกิดภาวะนี้?
เนื่องจากภาวะนี้เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของยีนที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมในครอบครัว
ผู้ที่เป็นกลุ่มเสี่ยงต่อการเกิดภาวะนี้ ได้แก่
- ผู้ที่เคยเกิดภาวะไข้สูงรุนแรงจากการดมยาสลบมาก่อน
- ผู้ที่มีญาติทางสายเลือดเคยเกิดภาวะไข้สูงรุนแรงจากการดมยาสลบ
- ผู้ที่มีญาติทางสายเลือดเสียชีวิตระหว่างหรือหลังการดมยาสลบโดยไม่ทราบสาเหตุ
- ผู้ที่เป็นโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงบางชนิด
ถ้าเคยดมยาสลบมาก่อนแล้วไม่มีปัญหา แสดงว่าไม่มีความเสี่ยงต่อภาวะนี้ใช่หรือไม่?
ไม่ใช่ ผู้ที่เคยดมยาสลบมาแล้วโดยไม่มีปัญหา ยังอาจเกิดภาวะนี้ได้ในการดมยาสลบครั้งถัดไป เนื่องจากผู้ที่มีความเสี่ยงอาจไม่แสดงอาการทุกครั้งที่ได้รับยาสลบกลุ่มที่กระตุ้นให้เกิดภาวะนี้
หากทราบว่าตนเองเป็นกลุ่มเสี่ยง ควรปฏิบัติตัวอย่างไร?
ควรแจ้งแพทย์และทีมวิสัญญีทุกครั้งก่อนเข้ารับการผ่าตัดหรือการรักษาที่ต้องดมยาสลบ เพื่อให้ทีมวิสัญญีสามารถวางแผนการระงับความรู้สึก เลือกใช้ยาที่ปลอดภัย และเตรียมการดูแลที่เหมาะสม หากมีผลตรวจทางพันธุกรรมหรือเอกสารทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้องกับภาวะนี้ของตนเองหรือสมาชิกในครอบครัว ควรนำมาแสดงต่อแพทย์และทีมวิสัญญีเพื่อประกอบการวางแผนการรักษา
หากทราบว่าตนเองเป็นกลุ่มเสี่ยง ยังสามารถเข้ารับการผ่าตัดได้หรือไม่?
สามารถเข้ารับการผ่าตัดได้อย่างปลอดภัย เนื่องจากทีมวิสัญญีจะวางแผนหลีกเลี่ยงยาสลบกลุ่มที่กระตุ้นให้เกิดภาวะนี้ พร้อมทั้งเฝ้าระวังอาการอย่างใกล้ชิดตลอดการผ่าตัด
ก่อนเข้ารับการดมยาสลบ ควรตรวจหาความผิดปกติของยีนที่เกี่ยวข้องกับภาวะนี้หรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกคน โอกาสเกิดภาวะนี้น้อยมาก โดยทั่วไปแพทย์จะใช้ประวัติสุขภาพของผู้ป่วยและคนในครอบครัวเป็นข้อมูลสำคัญในการประเมินความเสี่ยงก่อนดมยาสลบ ทั้งนี้ แพทย์อาจพิจารณาส่งตรวจทางพันธุกรรมในผู้ที่เป็นกลุ่มเสี่ยง เนื่องจากการตรวจยีนยังมีข้อจำกัดหลายประการ ค่าใช้จ่ายการตรวจยีนสูง และการเข้าถึงการตรวจจำกัด
หากตรวจพบความผิดปกติของยีนที่เกี่ยวข้อง สามารถยืนยันได้หรือไม่ว่ามีความเสี่ยงต่อภาวะนี้?
ยืนยันได้ว่ามีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะไข้สูงรุนแรงจากการดมยาสลบ
หากตรวจไม่พบความผิดปกติของยีนที่เกี่ยวข้อง สามารถยืนยันได้หรือไม่ว่าไม่มีความเสี่ยงต่อภาวะนี้?
ไม่สามารถยืนยันได้ว่าไม่มีความเสี่ยง เพราะปัจจุบันการตรวจทางพันธุกรรมยังไม่สามารถตรวจหาความผิดปกติของยีนที่ทำให้เกิดภาวะนี้ได้ทั้งหมด
หากเกิดภาวะไข้สูงรุนแรงจากการดมยาสลบระหว่างการผ่าตัด ทีมแพทย์จะดูแลอย่างไร?
ในระหว่างการผ่าตัด ทีมวิสัญญีจะเฝ้าระวังและติดตามสัญญาณชีพของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด หากสงสัยว่าเกิดภาวะไข้สูงรุนแรงจากการดมยาสลบ ทีมวิสัญญีจะให้การรักษาทันทีตามแนวทางมาตรฐาน ได้แก่
- หยุดยาสลบที่กระตุ้นให้เกิดภาวะนี้และเปลี่ยนไปใช้ยาสลบอื่นแทน
- ให้ยาแดนโทรลีน (Dantrolene) ซึ่งเป็นยาจำเพาะสำหรับรักษาภาวะนี้
- ลดอุณหภูมิร่างกายและรักษาความผิดปกติที่เกิดขึ้น
- ดูแลการทำงานของหัวใจ ปอด ไต และอวัยวะสำคัญอื่น ๆ อย่างใกล้ชิด
หลังการรักษา ผู้ป่วยจะได้รับการดูแลต่ออย่างใกล้ชิดจนกว่าจะพ้นระยะอันตรายและอาการคงที่
โดยสรุป
- ภาวะไข้สูงรุนแรงจากการดมยาสลบเป็นภาวะวิกฤตที่รุนแรง แต่พบได้น้อยมาก หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็ว จะช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดการเกิดภาวะแทรกซ้อนได้
- หากท่านหรือคนในครอบครัวเคยมีประวัติเกี่ยวกับภาวะนี้ ควรแจ้งแพทย์และทีมวิสัญญีทุกครั้งก่อนเข้ารับการผ่าตัดหรือการรักษาที่ต้องดมยาสลบ
- ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อภาวะนี้ยังสามารถเข้ารับการผ่าตัดได้อย่างปลอดภัย